Жасанды интеллект – бүгінгі әлемдік дамудың басты қозғаушы күштерінің бірі. Ол тек технологиялық жаңалық қана емес, экономикалық модельдерді, әлеуметтік қатынастарды және мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі өзгертетін жаңа даму парадигмасы. Бұл туралы мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің Қазақстан халқына арнаған Жолдауында жан-жақты айтып берді.
Оның айтуынша қазіргі кезеңде Қазақстан бірқатар жүйелі мәселелермен бетпе-бет келіп отыр. Соның ішінде ең өзектісі – экономиканың әлі де шикізатқа тәуелді болуы. Мұнай мен метал бағасының құбылмалығы ұлттық экономиканың тұрақтылығына әсер етіп, жасанды интеллектке негізделген жоғары технологиялық өндірістердің дамуын тежейді. Бұл жағдай еліміздің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін әлсіретіп, қосылған құны жоғары өнімдер экспортын кеңейтуге кедергі келтіруде. Бұдан бөлек ауылдық өңірлердегі интернет сапасының төмендігі, заманауи цифрлық инфрақұрылымның жеткіліксіздігі, сондай-ақ білікті IT-мамандардың шет елге кетуі елдің технологиялық әлеуетін әлсіретуде. Бұған қоса, кадр даярлау жүйесінің халықаралық талаптарға толық сай келмеуі ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласындағы алшақтықты тереңдете түсуде. Аталған мәселелерді еңсеру үшін жекелеген реформалар жеткіліксіз. Қазақстанға барлық саланы қамтитын түбірлі цифрлық түрлендіру қажет. Бұл үдеріс ең алдымен экономиканы қайта құрудан басталуы тиіс. Ауыл шаруашылығында жасанды интеллектке негізделген дәл егіншілік, су ресурстарын басқару және өнімділікті болжау технологияларын енгізу аграрлық секторды жаңа сапалық деңгейге көтере алады. Алматы мен Астананы IT-стартаптар мен халықаралық мамандар үшін тартымды Digital Nomad орталықтарына айналдыру елге инвестиция мен жаңа идеялардың келуіне жол ашады. Ал дәстүрлі өнеркәсіп салаларында, әсіресе тау-кен өндірісінде ЖИ қолдану өндіріс тиімділігін арттырып, шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. Түбірлі өзгерістің келесі маңызды бағыты – білім беру саласын жаңғырту. Көптеген оқу бағдарламалары заман талабына сай жаңартылмай, дәстүрлі оқыту әдістеріне сүйеніп келеді. Соның салдарынан креативті ойлау, сыни талдау және жасанды интеллектпен жұмыс істеу дағдылары жеткілікті деңгейде қалыптаспайды. Бұл ретте STEM-білімді басым бағытқа айналдырып, бағдарламалау, деректерді талдау, киберқауіпсіздік және жасанды интеллект негіздерін оқыту барлық деңгейде жүйелі түрде жүзеге асуы тиіс. Сонымен қатар, «өмір бойы оқу» қағидатын орнықтыру арқылы азаматтарға еңбек нарығындағы өзгерістерге бейімделуге мүмкіндік беру маңызды. Жасанды интеллектіні оқыту көмекшісі ретінде пайдалану әр білім алушының жеке қабілетіне сай білім алу траекториясын қалыптастыруға жол ашады. Цифрлық түрлендірудің табысты болуы мықты инфрақұрылым мен заманауи заңнамаға тікелей байланысты. Ел аумағында жоғары жылдамдықты интернеттің қолжетімділігін қамтамасыз ету, ұлттық деректер орталықтарын құру және ашық деректер платформаларын дамыту жасанды интеллектіні оқыту мен инновациялық шешімдер әзірлеуге берік негіз қалайды. Заң шығару үдерісін IT-саласының мамандарымен тығыз ынтымақтастықта, кезең-кезеңімен жетілдіру технологиялық дамуға серпін береді. Сонымен бірге, қоғамда сенім мен цифрлық мәдениетті қалыптастыру шешуші мәнге ие. Мемлекеттік қызметтерді жасанды интеллект арқылы толық цифрландыру азаматтарға жекелендірілген әрі сапалы қызмет көрсетуге мүмкіндік беріп, билікке деген сенімді нығайтады. Цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған ұлттық ақпараттық кампаниялар халықтың технологиямен қауіпсіз әрі тиімді жұмыс істеуіне жол ашады. Ал жасанды интеллект этикасы жөніндегі ашық қоғамдық пікірталас технологияның әлеуметтік салдарын терең түсінуге ықпал етеді. Қорытындылай келе, жасанды интеллект – Қазақстанның болашақ даму бағытын айқындайтын шешуші факторлардың бірі. Бұл жолда кідіріс жасауға немесе баяу әрекет етуге болмайды. Түбірлі цифрлық түрлендіру – тек технология енгізу емес, ойлау жүйесін, басқару мәдениетін және ұлттық даму стратегиясын жаңартуды талап ететін кешенді үдеріс. Бұл міндетті IT-мамандар ғана емес, заң шығарушылар, педагогтар, кәсіпкерлер мен қоғам қайраткерлері бірлесе атқарғанда ғана Қазақстан жаңа даму парадигмасына нық қадам басады.
Нұрлан БЕКЕШОВ,
аудандық мансап орталығының директоры
