Сыбайлас жемқорлық – әлемдегі ең күрделі әлеуметтік-экономикалық және саяси мәселелердің бірі. Ол мемлекеттік институттардың тиімділігіне нұқсан келтіріп қана қоймай, қоғамдағы әділеттілік қағидаттарын әлсіретеді, азаматтардың мемлекетке деген сенімін төмендетеді және экономикалық дамуды тежейді. Қазіргі жаһандану дәуірінде жемқорлық тек бір елдің ғана емес, бүкіл әлем қауымдастығының ортақ мәселесіне айналып отыр. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен халықаралық сарапшылар сыбайлас жемқорлықты тұрақты дамуға кедергі келтіретін негізгі факторлардың бірі ретінде бағалайды. Өйткені бюджет қаражатының мақсатсыз жұмсалуы, мемлекеттік сатып алулардағы заңсыздықтар мен қызметтік өкілеттіктерді жеке пайдаға пайдалану қоғамның барлық саласына теріс әсер етеді.
Жемқорлықтың негізгі себептері
Ғалымдардың пікірінше, сыбайлас жемқорлықтың негізінде жеке мүддені қоғамдық мүддеден жоғары қою жатыр. Мемлекеттік қызметші немесе лауазымды тұлға өз өкілеттігін заңсыз пайдалану арқылы материалдық немесе өзге де пайда көрген жағдайда жемқорлық әрекеті орын алады. Жемқорлықтың пайда болуына бірнеше фактор әсер етеді. Атап айтсақ, мемлекеттік басқару жүйесіндегі ашықтықтың жеткіліксіздігі. Шешім қабылдау процестері жабық болған сайын заңсыз әрекеттерге мүмкіндік артады. Екіншіден, құқықтық мәдениеттің төмендігі. Заң талаптарын білмеу немесе оларды елемеу қоғамда жемқорлыққа төзімді көзқарастың қалыптасуына себеп болады. Ал, үшіншіден, экономикалық факторлар. Әлеуметтік теңсіздік, жұмыссыздық және материалдық қиындықтар кейбір азаматтарды заңсыз жолмен пайда табуға итермелеуі мүмкін. Сонымен қатар, қоғамдық бақылаудың әлсіздігі. Азаматтық қоғам институттары мен тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарының белсенділігі төмен болған жағдайда заң бұзушылықтарды анықтау қиындайды.
Нұрсауле ЖАУЫНБАЕВА
